batik

Indonesische term voor weefsels die met figuren worden beschilderd en waarbij het gedeelte dat niet moet worden gekleurd met was wordt bedekt. Na het verven wordt de waslaag verwijdert door de stof te koken. Dit proces (fig.) kan worden herhaald met andere kleuren om meerkleurige patronen te vormen.

bauhinia purpurea

Latijn. Kleine tropische boom met de Thaise naam chongkho.

Bayon

1. Khmer-tempel in Angkor Thom, gebouwd tijdens het bewind van koning Jayavarman VII. Hij heeft 37 nog rechtopstaande stenen torens waarvan de meesten met vier gigantische gezichten, één voor en gericht naar elke windstreek. Uit oude plattegronden en de opbouw van het tempelcomplex gelooft men dat er in totaal ooit 54 torens zijn geweest. Het wordt betwist wie de gezichten in steen voorstelt maar algemeen wordt aangenomen dat het om Lokesvara gaat, de bodhisattva van het medelijden uit het Mahayana boeddhisme, ofwel om een combinatie van Jayavarman VII en Boeddha. Bayon was de staatstempel van Jayavarman VII en vertegenwoordigt in meerdere opzichten het hoogtepunt van zijn massale bouwcampagne. Op de een of andere manier komt het echter over als een bouwkundige warboel. Dit komt deels doordat bouw van de tempel, die een eeuw in beslag nam, in verschillende fasen gebeurde. Op de buitenmuur van de onderste verdieping alsook op het hoogste niveau, waar de stenen gezichten van steen zich bevinden, zijn er bas-reliëfs. Die op de zuidmuur beschrijven scenes uit de historische zeeslag tussen de Khmer en de Cham. Het is niet duidelijk of dit de invasie van de Cham in 1177 AD voorstelt of een latere oorlog waarin de Khmer de overwinning behaalden. Andere reliëfs tonen veelzeggende scenes uit het dagelijkse leven van die periode zoals markten, geboorte, hanengevechten, etc.

2. Kunstrichting van de Khmer tijdens de laat 12de eeuw tot de vroeg 13de eeuw AD.

BE

'Boeddhistische Era', de boeddhistische jaartelling. Volgens de Theravada traditie deed de parinirvana van de Boeddha zich voor in het jaar 544 VC, wat de datum aangeeft van het begin van de boeddhistische jaartelling in Birma, Sri Lanka en India. In Thailand, Laos en Cambodja begint de telling echter op de eerste verjaardag van die gebeurtenis, in 543 VC. In Thailand werd het gebruik van de boeddhistische jaartelling in werking gesteld door koning Mongkutklao en nam officieel aanvang op 23 februari 1912. In het Thais Phoettasakkaraat.

bedelkom

Zie baat.

beer

Eén van de avatars van de god Vishnoe in de gedaante van een mannetjesvarken.

beki

Sanskriet. Een platte, ronde steen onder de amalaka (fig.) bij de torenspits van een tempel in noord-Indische stijl.

Beng

Cambodjaans. 'Vijver'.

Benjamabophit (เบญจมบพิตร)

Zie Wat Benjamabophit.

benjarong

Pali-Sanskriet-Thais. 'Vijf kleuren'. Een type van geëmaileerd porselein samengesteld uit vijf kleuren tegen een zesde kleur als achtergrond, gemaakt in China voor export naar Thailand. Het kende zijn opkomst in de late Ayutthaya-periode en bleef bestaan tot in de periode toen Rama V koning was, en wanneer Europees aardewerk de populariteit van benjarong geleidelijk verving. Later werden er vaak minder kleuren gebruikt maar de oorsprong en vervaardiging waren gelijkaardig en de naam benjarong bleef verder in gebruik (fig.).

Benyagai

Sanskriet. De demonendochter van Phiphek, de hoofdastroloog van Longka, en Driechada, in de Thaise Ramakien. Ze leerde magische krachten van haar vader, en daarmee verandert ze zichzelf, op aandringen van Totsakan, in Sida. Volgens het plan moest ze zich voor dood neerleggen bij het apenkamp van Phra Ram, in de hoop dat deze vervolgens zijn zoektocht naar zijn geliefde en de strijd tegen de demonen zou stopzetten. Benyagai gaat op bezoek bij de gevangen genomen Sida om haar uiterlijk te bestuderen alvorens zichzelf te veranderen, maar het plan mislukt niettemin door de scherpzinnige opmerkzaamheid van Hanuman en Benyagai wordt teruggestuurd naar Longka.

betelnoot

Deze zogenaamde 'noot' is feitelijk het zaad van de geeloranje-kleurige steenvrucht (fig.) van de arecapalm (fig.). Als pruim wordt de pit in stukken gesneden en vermengt met kalk en specerijen, waarna het geheel in het blad van een plant wordt gewikkelt. De zurige betelpruim wordt vervolgens volledig achter de tanden gestoken en langzaam gekauwd. Het is een opwekkend middel dat voornamelijk door de bergvolkeren en vrouwen op het platteland wordt gekauwd. Het vetrijke kiemwit bevat alkaloïden onder welke arecaline, en looistoffen waaronder een rode kleurstof, catechu genaamd. De looistoffen bevorderen de speekselvorming en de alkaloïden werken stimulerend. Catechu kleurt het speeksel rood en tegelijkertijd versnellen de in het zaad aanwezige stoffen de werking van het hart en bevorderen de spijsvertering. Bovendien wordt de verdamping via de huid verhoogd, het tandvlees en verhemelte verstevigd en eventuele ingewandswormen gedood. Een bijwerking is echter dat de tanden verkleuren door een zwarte op lak gelijkende aanslag (fig.). In het Thais mahk. Ook gekend als betelpruim, sirihpruim of pinangnoot.

betelpalm

Zie arecapalm.

betel-set

Een betel-set is een schaal met kleine potjes en doosjes, gewoonlijk samen met enkele instrumenten, gebruikt om de ingrediënten nodig voor het kauwen van betelnoot in op te bergen. De produktie van betelschalen werd erg populair ten tijde van Rama IV en Rama V, voornamelijk in de noordoostelijke provincies van Thailand, Maha Sarakham en Khon Kaen. Een betel-set werd vaak als offerande geschonken aan monniken (fig.) en het was de traditie dat iemand die wou huwen aan de ouders van de bruid als geschenk een betelkom of betel-set gaf. Sets gegeven door rijkelingen waren vaak uit waardevolle materialen vervaardigd, zoals paarlemoer, zilver, koper, enz., afhankelijk van de status van de gever. In het Thais khanmahk of chianmahk.

Bhadeshvara

Sanskriet. Naam waaronder de aanhangers van het Shiwaïsme vanaf de 5de eeuw AD in Cambodja, de hindoeïstische god Shiwa vereerden. De koning zelf diende hem hulde te brengen in speciale ceremonieën waarin 's nachts een heilige berg werd opgeklommen en een rite uitgevoerd waarbij, volgens geruchten van Chinese inwoners van Angkor, ook mensenoffers betrokken zouden zijn.

Bhadrakali

Sanskriet. Tantrische godin en gemalin van Bhairava.

bhadrapitha

Sanskriet. In de kunst een rechthoekige sokkel of voetstuk voor een godheid.

Bhagavad Gita

Sanskriet. 'Lied van de goddelijke', geopenbaard door Krishna in de Mahabharata. Het zijn religieuze teksten uit het hindoeïsme die een morale en ethische gedragscode voorschrijven die de intrinsieke waarde van onbaatzuchtige hulp en toewijding benadrukt. De tekst is in de vorm van een gesprek tussen Krishna en Arjuna, op de vooravond van de slag van Kurukshetra.

Bhairava

Sanskriet. 'Verschrikkelijk'. De hindoeïstische god Shiwa in zijn eerder beangstige verschijning als een tien-armige figuur met een halsnoer van beenderen, en een schedel als ornament in zijn hoofdtooi. Zie ook Mahakali (fig.).

Bhairavi

Sanskriet. 'Terror'. Eén van de kwaadaardige veschijningen van Devi, de gemalin van Shiwa. Zie ook Mahakali (fig.).

bhakti

Sanskriet. 'Toewijding' of 'devotie'. Een soort van aanbidding waarbij men eenmaking zoekt met zijn persoonlijke godheid d.m.v. intense devotie, met de hoop zodoende de ziel te bevrijden.

Bharat

Sanskriet. Oude en officiële naam voor India.

Bharata

Halfbroer van Rama in het Indische epos Ramayana.

Bhattara-Goeroe

Een populaire Javaanse verschijning van Shiwa als een dikke asceet met een baard en gevlochten haar. Zijn attributen zijn een kruik, rozenkrans, of een vliegenverjager (jamajurie). Tijdens een bepaalde periode in Java vereerd als de rishi (kluizenaar) Agastya. Vergelijk met Phra Sangkatjaai.

Bhavani

Sanskriet. De vrouwelijke schepper of schepster, is één van de goede gedaantes van Devi, gemalin van Shiwa.

bhikkoe

Sanskriet. Benaming voor een als asceet, zonder vaste woonplaats levend monnik bij boeddhisten. Een gewijde Boeddhistische monnik, een bedelmonnik (fig.). Ook bhiksoe en vergelijk met Phra, Phra pikkoe, Phrasong en Phrasong Ong Chao. Zie ook bintabaat.

bhikkoeni

Sanskriet. De vrouwelijke vorm van een bhikkoe, een boeddhistische non. In Thailand eveneens naang chie en mae chi genaamd.

bhiksoe

Pali. Een van het Sanskriet woord bhikkoe afgeleide benaming voor een als asceet, zonder vaste woonplaats levend monnik bij boeddhisten.

Bhima

Sanskriet. Eén van de protagonisten in het Indische epos, de Mahabarata, bekend wegens zijn kracht en moed.  Hij behoort tot de Pandava-stam betrokken bij de slag om Kurukshetra.  Hij heeft een enorme gestalte en wordt meestal afgebeeld met een knuppel. Hij is de zoon van Vayu, de Vedische god van de wind. Hij wordt ook vermeld met de naam Bhimsena.

Bhimsena

Sanskriet. Zoon van Vayu, de Vedische god van de wind.  Een belangrijke figuur in het Indische epos, de Mahabarata, bekend wegens zijn kracht en moed.  Hij heeft een enorme gestalte en wordt meestal afgebeeld met een knuppel. Hij is eveneens bekend onder de naam Bhima.

bhumi

1. Pali. 'Aarde'.

2. Term die verwijst naar het horizontale profiel dat langs de lengte loopt van een shikhara, de torenspits van een Noord-Indische tempel.

Bhumidevi

Pali-Thais. 'Godin van de aarde'. Eén van Vishnoe's twee gemalinen, in de hindoeïstische mythologie. In het boeddhisme is de godin van de aarde Mae Phra Thoranee. In het Thais eerder 'Phumithevi' uitgesproken.

Bhumipol Adulyadej

Zie Bhumipon Adunyadet.

Bhumipon Adunyadet (ภูมิพลอดุลยเดช)

Negende koning van de Chakri-dynastie in Thailand met de kroontitel Rama IX. Hij werd geboren in Massachusetts (VSA) op maandag 5 december 1927, als de tweede zoon van prins Mahidon Adundet, de Krom Luang van Songkhla Nakarin, en prinses Sri Sangwaan. Tot dusver is hij de langst regerende vorst van Thailand. In 2006 vierde de Thaise natie de zestigste verjaardag van de koning's troonsbestijging. Hij volgde zijn oudere broer Ananda op, nadat deze doodgeschoten in zijn bed werd aangetroffen, maar werd niettemin pas formeel tot koning gekroond na zijn huwelijk met Sirikit Kitthiyagon, op 5 mei 1950. De verjaardag van de koning wordt door het hele land gevierd op 5 december en wordt in het Thais Wan Chaleum Phra Chonma Phansa genoemd. Ook Bhumipol Adulyadej. In het Thais eerder 'Phumiphon Adunyadet' uitgesproken. Er is -onder andere- een straat  in Bangkok, een brug en een waterdam (fig.) naar deze koning vernoemd.

bhumisparsa

Pali. 'De aarde aanraken'. Benaming voor de meest voorkomende moedra (fig.) in de Thais-boeddhistische beeldhouwkunst, eveneens gekend als maravijaya, de 'overwinning op Mara'. Het symboliseert de episode uit de Boeddha's legendarische levensverhaal toen hij in meditatie onder een vijgenboom zat in Bodh Gaya en gelofte deed om niet van die plek weg te gaan eerdat hij de Verlichting zou bereiken. Mara, de god van verlangen en dood, probeerde echter te storen door een aantal afleidingen en verleidingen op te roepen, waaronder enkele jonge maagden. Hierop reikte de Boeddha met zijn rechterhand naar de aarde (fig.) en haar aanrakend riep hij de hulp in van de godin van de aarde, Mae Phra Thoranee. Zij kwam tot zijn hulp en door water uit haar haar te wringen waste ze Mara en zijn legertje geesten weg. Zo werd de Boeddha gered van de verleiding van het verlangen terwijl hij de aarde aanriep als getuige van zijn verworven verdiensten uit vorige levens. Boeddhabeelden in Thailand maken deze moedra meestal gezeten in de halve lotus-positie (fig.), tgov. boeddhabeelden met dezelfde moedra in Birmaanse stijl, die meestal gezeten zijn in de (volle) lotus-positie (fig.). In een zeldzaam geval afgebeeld bij een paang naag prok-positie (fig.). Een boeddhabeeld in deze positie wordt ook gebruikt in het Phra prajam wan-systeem als een extra beeld voor diegene die niet weten op welke dag ze geboren werden.

bia (เบี้ย)

1. Thais. De lichtkleurige schelp van een tropische weekdier die voorheen gebruikt werd als betaalmiddel en een muntwaarde heeft gelijk aan één-honderdste van een at.

2. Thais. Een gokfiche. Vergelijk met pie.

bibliotheek

1. De naam voor twee aparte gebouwen, aan elke zijde van en vóór de hoofdingang tot een Khmer-tempel, of de toegang tot een omheind gebied. Er is echter geen zekerheid dat deze ooit als bibliotheek dienst deden.

2. Studeerzaal waar boeken en manuscripten worden bewaard.

Big Mango

Een farang benaming voor Bangkok, naar de 'Big Apple', New York. Zie ook mango.

Bimba

Vrouw van prins Siddhartha bij wie hij op twintigjarige leeftijd zijn zoon Rahula verwekte. Ze is de dochter van Suprabuddha, de prins van het Devadaha-kasteel en een broer van de overleden koningin Maha Maya. Ook gekend als Gopa and Yashodhara.

bintabaat (บิณฑบาต)

Thais. 'Bedelen'. Het rondgaan met een bedelkom (baat) -door een boeddhistische monnik- om eten in ontvangst te nemen. Thaise bedelmonniken mogen uitsluitend voedsel eten dat aan hen geofferd werd en dit vóór het middaguur. Ze vertrekken meestal vroeg, net vóór of vlak na zonsopgang, op een rij (fig.) en barrevoets op bedelpad. Voedsel offeren aan monniken is voor de leek een populaire manier om boen, goede daden te verrichten en verdienste te verwerven. Vergelijk met tak baat.

Birma

Buurland van Thailand in het Noordwesten, grenzend aan de Andamese Zee en de Golf van Bengalen, ruwweg tussen Bangladesh en Thailand. Het beslaat een gebied van 678.500 km² en heeft een omtrek van 5.876 km, grenzend aan Bangladesh, China,  India, Laos en Thailand. De kustlijn is 1,930 km lang en het hoogste punt is Hkakabo Razi met zo'n 5.881 meter. De hoofdstad is Rangoon maar het militaire regime noemt het Yangon. Het heeft een bevolkingsaantal van ongeveer 42,5 miljoen en wordt officieel Unie van Myanmar genoemd. Ongeveer 68% van de bevolking is Birmees, met verscheidene etnische groepen, waaronder de Shan, Karen, Rakhine, Chinezen, Indiërs, Mon, en een aantal minderheden. Het Birmaans is de officiële taal maar alle etnische minderheidsgroepen hebben eveneens hun eigen taal. Tussen 1824 en 1886 heerste Groot-Brittannië over Birma, gedurende een periode van 62 jaren en incorporeerde het in het Brits-Indische Rijk. Birma werd bestuurd als een provincie van India tot in 1937, toen het een afzonderlijke kolonie met zelf-bestuur werd. Onafhankelijkheid buiten het Gemenebest werd bereikt in 1948. Generaal Ne Win domineerde de bestuursmacht van 1962 tot 1988, eerst als militaire heerser, dan als president en later als een politiek machtige figuur achter de schermen. Ondanks de meerpartijen-verkiezingen in 1990, die resulteerde in een beslissende overwinning voor de belangrijkste oppositiepartij, weigerde de heersende militaire junta om de macht over te dragen. Natuurlijke grondstoffen zijn petroleum, hout, tin, antimonium, zink, koper, lood, kool, marmer, kalksteen, halfedelstenen waaronder jade, aardgas en waterkracht. Theravada boeddhisme is met 89% de voornaamste religie, maar er zijn ook christenen, islamieten, animisten en een aantal andere religies. De munteenheid is de 'kyat'. In het Thais wordt Birma Pa-mah genoemd.

Birmaanse edelsteen

Zie jade. Ook Birmese edelsteen.

Birmaanse harp

Zie Birmese harp.

Birmese edelsteen

Zie jade. Ook Birmaanse edelsteen.

Birmese harp

Traditioneel muziekinstrument uit Myanmar. De harp heeft een elegant uitziende boot-vorm en wordt in Thailand vaak decoratief gebruikt. De kom van het instrument is gemaakt van padauk-hout bedekt met hertenhuid en de boog voor de snaren is van shar-hout, beiden behorend tot de hardste houtsoorten van Birma. De Birmese harp heeft 13 snaren en op de bovenkant van de kom zijn aan elke zijde twee gaten die de klankkast vormen. Aangezien de harp in bas-reliëf te zien is op sommige 11de eeuwse pagode's in Bagan, mag men aannemen dat de Birmese harp tot de oudst gekende muziekinstrumenten van Birma behoort. In Myanmar wordt ze saung-gauk genoemd. Ook wel Birmaanse harp.

bladgoud

Puur goud dat door voortdurend hameren filterdun wordt gemaakt en vervolgens in kleine vierkante stukjes van circa drie centimeter wordt gesneden. Deze worden vervolgens aangebracht in de vorm van decoratieve motieven op voorwerpen met een grondlaag in lakboomhars of op religieuze objecten als tamboen, een daad die gekend staat als pit thong. Bladgoud wordt in het Thais thongkhamplaew genoemd.

bloedend hart kruiper

Naam van een altijdgroene klimplant die ook gekend is onder de naam kofferbloem. Hij heeft karmozijnrode bloemen die voortkomen uit helder witte, belvormige bloemkelken. De Latijns benaming voor deze plant is clerodendrum thomsoniae en in het Thais wordt hij mangkon khaap kaew genoemd, een 'draak met een kristal in zijn muil'.

bodh

Sanskriet-Thais. De perfecte kennis of Verlichting waardoor iemand een boeddha kan worden. Ook bodhiyan en bodhi genoemd. In het Thais meestal poh getranscribeerd.

Bodhgaya

Zie Bodh Gaya.

Bodh Gaya

Sanskriet. De plaats in de staat Bihar in Noord-India waar de Boeddha bodh (Verlichting) bereikte, nabij de stad Gaya. Nu een belangrijke bedevaartplaats voor boeddhistische pelgrims. Keizer Asoka richtte er een monument op dat later werd vernietigd en herbouwd als de Mahabodhi-pagode. In Wat Yahn (fig.) in Thailand vindt men een pagode met sterke gelijkenissen aan deze pagode. Ook Bodhgaya en in het Thais Boeddhagaya of Phoettagaya.

bodhi

Sanskriet-Thais. De perfecte kennis of verlichting waardoor iemand een boeddha kan worden. Ook Bodh en bodhiyan genoemd.

bodhiboom

Heilge vijgenboom in Bodh Gaya met de wetenschappelijke naam ficus religiosa, ook gekend als de ‘boom der kennis’, waaronder de Boeddha zat toen hij Verlichting bereikte (fig.). Zijn bladeren hebben de vorm van een heilge lotusknop en hangen ondersteboven, t.t.z. met het uiteinde van het blad vrijwel recht naar beneden gericht (fig.). Hierdoor hebben de bladeren een soort ventilerende waaierfunctie die de wind die door het bovenste bladerdak waait naar beneden afvoert en onderaan de boom een lichte bries veroorzaakt, wat de plek eronder afkoelt. Het wordt vermeend dat dit misschien een reden is waarom Siddhartha deze boom koos om onder te mediteren. Nadat de originele bodhiboom in 600 AD werd omgehakt, werden overal waar Theravada boeddhisme werd geïntroduceerd en gepractiseerd opnieuw stukjes ervan geplant. In de literatuur wordt de boom vaak verward met een banyanboom, de boom naar waaronder de Boeddha verhuisde om te mediteren, zeven dagen nádat hij verlichting had bereikt. Wordt vaak aangetroffen op tempelpleinen (fig.) en komt ook vaak voor in de kunst (fig.). In het Thais ton poh.

bodhimanda

Pali. 'Paviljoen der Verlichting'. De exacte en heilige plek in Bodh Gaya waar de Boeddha Verlichting bereikte. Zie ook Vachara Asana.

bodhisatta

Pali. Een boeddha in wording en één van de 550 incarnaties die in het Theravada boeddhisme het boeddha-zijn voorafgaan.

bodhisattva

Sanskriet. ‘Iemand wiens essentie perfecte kennis is’. Een wezen dat bestemd is voor Verlichting of bodhi maar zijn boeddhaschap uitstelt om anderen te helpen dit doel te bereiken. In het Mahayana boeddhisme zijn bodhisattvas vaak personificaties van goddelijke kwaliteiten, zoals medelijden (Avalokitesvara) of wijsheid (Manjushri), en worden ze dikwijls afgebeeld met meerdere armen. In zowel het Theravada als Mahayana boeddhisme wordt de term ook gebruikt voor de vorige levens van de historische Boeddha die chadok worden genoemd en voor zijn leven als prins Siddhartha, vóór zijn Verlichting. Vaak ook bodhisatva en in het Nederlands gewoonlijk bodhisatwa gespeld. In het Thais photisat en indien verwezen wordt naar de historische Boeddha, Phra Photisat.

bodhisatva

Zie bodhisattva.

bodhisatwa

Zie bodhisattva.

Bodhiyan

Sanskriet-Thais. 'Verlichting'. De perfecte kennis waardoor iemand een boeddha kan worden. In het Thais photiyaan. Ook bodhi, en in het Thais ook bodh of poh genoemd.

boeddha

Sanskriet. 'Verlichte' of 'ontwakene'. Iemand die de hoogste kennis of waarheid heeft bereikt en daardoor bevrijd is van alle verdere wedergeboortes en in het nirvana is overgegaan. In het Thais Phra Phoet. Zie ook Boeddha.

Boeddha

Sanskriet. Algemene naam voor de Shakyamuni of historische Boeddha Siddhartha Gautama, die in 563 VC -in 544 VC volgens de Theravada doctrine- de verlichting bereikte en het boeddhisme als religie stichtte. Hij werd geboren als een prins van de Shakya clan en zijn vader Suddhodana heerste over het koninkrijk van Kapilavasthu in het huidige Nepal. De grondbeginselen van zijn leer zijn de ‘Vier Edele Waarheden’, waarvan de laatste de openbaring is van het ‘Achtvoudige Pad’, dat de overgang naar het nirvana als resultaat heeft. In het hindoeïsme is hij de negende incarnatie van Vishnoe. In het Thais Phra Phoetta Chao. Zie ook boeddha.

boeddhabeeld

Beeld of afbeelding van de historische Boeddha of Siddhartha Gautama ná zijn Verlichting. Om als geldig in aanmerking te komen is elk boeddahbeeld onderworpen aan strikte iconografische voorschriften, die elk een bepaalde betekenis hebben. Zo dienen ze de lakshana, de fysische kenmerken van een boeddha of een groot man te vertonen, met name de 32 belangrijkste merktekens zoals beschreven in de boeddhistische literatuur, en waardoor de voorbestemming van een boeddha vanaf zijn geboorte kan worden herkend. Deze tekenen omvatten onder meer een ushnisha (fig.), soms met een vlam (fig.), een lotusknop (fig.) of een stralenkrans (fig.), lange vingers, brede schouders, uitgerekte oorlellen, gekrulde haren, etc. De traditie heeft hier later nog een aantal kenmerken aan toegevoegd, zoals een urna of boeddha-oog (fig.) en 108 tekens op de voetzolen (fig.). De positie van de handen, in het Sanskriet moedra's (fig.) genaamd, evenals bepaalde houdingen of iryapatha (fig.), worden gebruikt als verwijzing naar bepaalde episodes in het leven van de Boeddha. Verschillende interpretaties leidden tot kleine verschillen in de uitbeelding van sommige eigenschappen en duiden als dusdanig op een andere oorsprong, stijl of periode. Boeddahbeelden kunnen niet verhandeld (verkocht of gekocht) worden, zij worden daarentegen letterlijk 'verhuurd' of 'gehuurd'. Een bijkomend aspect van vele boeddhisten is dat men gelooft dat ieder boeddhabeeld een fractie van de energie van de Verlichte erft en die op haar beurt doorstraalt. Hoe meer beelden bij elkaar verzameld (fig.) of hoe groter het beeld, des te meer energie ze uitstralen. Hierdoor treft men soms immens grote beelden aan of een hele verzameling kleinere naast elkaar. In het Thais phra phutta roop.

Boeddhagaya

Zie Bodh Gaya. In het Thais Phoettagaya.

boeddha-oog

Een boeddha-oog is de naam die soms gegeven wordt aan een haarkrul tussen de wenkbrauwen van sommige goden, gewoonlijk een urna genoemd. Volgens de legende zendt het stralen uit die de wereld verlichten en staat het symbool voor grote wijsheid. Het is één van de tekenen van een verlicht wezen. In oosterse iconografie vaak weergegeven als een rond teken, soms derde oog genaamd.

boeddhapada

Sanskriet. 'Voetafdruk van de Boeddha'. Volgens de legende zijn deze afdrukken nagelaten door de Boeddha op zijn reizen en tonen ze werkelijk waar de Boeddha op aarde gewandeld heeft. Ze worden vereerd als herinnering aan zijn doctrine.   In Thai worden ze Phraphutthabaht genoemd en zijn over heel Thailand in boeddhistische tempels te vinden. Gewoonlijk is het een groot horizontaal beeld dat gelijkt op een reusachtige voetafdruk met iconografische symbolen op de zool, die ook bij sommige liggende boeddhabeelden te zien zijn, en die de 108 herkeningstekenen van een boeddha voorstellen (fig.). Het verhaal gaat terug op de legende van een voetafdruk van de Boeddha die gevonden werd in Thailand. Een groep van Thaise monniken die Sri Lanka bezochten waren verrast van hun Singalese tegenhangers te vernemen dat er volgens oude geschriften een voetafdruk van de Boeddha zou te vinden zijn in Thailand. Bij hun terugkeer werd een zoekactie begonnen en de afdruk werd uiteindelijk ontdekt door een jager. De jager achtervolgde een gewond hert dat na het drinken van een plas plots genezen werd. Bij nader onderzoek vond de jager een grote voetfadruk waarin een plas regenwater stond. Toen hij hiervan dronk werd ook hij miraculeus genezen van een huidziekte.

Boeddhavamsa

Sanskriet. De mythologische kronieken die het verhaal vertellen van de 24 boeddha's die de historische Boeddha, Siddhartha Gautama, voorafgingen, en de komst aankondigen van de Maitreya boeddha.

boeddhisme

Religie gebaseerd op de leer of dhamma van de historische Boeddha, Siddhartha Gautama. Ze benadrukt voornamelijk het medelijden voor alle levende wezens, niet-gehechtheid, en verlossing van alle lijden door het bereiken van verlichting dat verkregen kan worden door het volgen van de Vier Edele Waarheden en het Achtvoudige Pad. Na de dood van de Boeddha ontstonden er geleidelijk twee voorname stromingen in het boeddhisme, namelijk Mahayana en Theravada of Hinayana.  In het Thais Phoet Sahsanah. MEER HIEROVER.

boeddhistische vastentijd

Een periode van drie tot vier maanden tijdens het regenseizoen wanneer de monniken zich terug trekken in hun tempels om te studeren en te mediteren, en waarin ze zich onthouden om te reizen. Jonge mannen worden tijdens deze periode voor een korte tijd gewijd. In Thailand begint de vastentijd met de feestdag khao pansa, wat letterlijk betekent 'het regenseizoen ingaan'.

Boeddhistische voorschriften

Zie Tripitaka, Vinay, Sutra, Aphitam, pahtimook, sienha, jam sien, sa-mie, abat en Thais Boeddhisme.

bon (บอน)

1. Thaise benaming voor de caladium, een tropische plant die gewoonlijk nabij water groeit en bestaat uit een stevige stengel met één enkel groot hartvormig blad. De plant is gewoonlijk zo'n 1 à 2 meters hoog, hoewel sommige soorten groter kunnen worden. Hij behoort tot de familie van araceae waarvan er verschillende soorten bestaan. Hij wordt vaak aangetroffen als sierplant in tropische tuinen.

2. Thaise benaming voor de colocasia esculenta, een kort-levende tropische plant uit de familie araceae.

bong (บ้อง)

Thais. Een afgekapt stuk bamboe. Zie ook bong gancha.

bong gancha (บ้องกัญชา)

Thais. Samengesteld woord uit bong en gancha, dat waterpijp betekent.

bonze

Een in Europa gebruikte benaming voor boeddhistische monniken.

boon (บุญ)

Thais. Goede daden die een Thaise boeddhist verricht om verdienste te verwerven. Meestal tamboen, goede daden verrichten.

boot (โบสถ์))

Zie bot.

boraan (โบราณ)

Thais voor 'oud', 'antiek', en 'klassiek'.

borikaan (บริขาร)

Thais. De toegestane acht zaken of gebruiksvoorwerpen voor boedhistische monniken, nodig voor het dagelijkse leven. Dit zijn o.a. de bedelkom of baat, het driedelige gewaad of traijiewon, een naald, een scheermesje, een waterfilter en een parasol die klot wordt genoemd. Elk voorwerp op zich wordt atborikaan genoemd, waarbij at 'één-achtste' betekent. Ook samanaborikaan.

Borobudur

Naam van een enorm boeddhistisch monument in Java, gebouwd door de Sailendra koningen tussen 778 en 824 AD. Het is een negen-verdiepingen tellend bergachtige structuur met een hoogte van 34,5 meter. Het is gedecoreerd met vijf kilometers reliëf, 500 boeddhabeelden, en opgetrokken uit meer dan een miljoen andesiete rotsblokken, vulkanisch gesteente ontgonnen uit rivierbeddingen. Symbolisch is Borobudur gelijktijdig een stupa, een replica van de Kosmische berg Meru, en een mandala.

Borom (บรม)

Thais. 'Groot', 'voornaam', of 'hoog'. Indien gebruikt als een voorvoegsel met een zelfstandig naamwoord duidt het op een verband met het koningshuis of de Boeddha.

Boromphiman