Vachara Asana (?????????)

Sanskriet-Thais. De bodhimanda of exacte plaats onder de bodhiboom, waar de Boeddha de Verlichting bereikte, en die later gemarkeerd werd door een thaen, Vachara Asana genoemd, en die geplaatst is tussen de bodhiboom en de zgn. Boeddhagaya Chedi, gebouwd door keizer Asoka.

vahana

Sanskriet. Het rijdier van een god, zoals de Garoeda de vahana is van de god Vishnoe, en Airavata de vahana van Indra.

Vairochana

Sanskriet. 'Verlichting' of 'zon'. De Javaanse Adi-Boeddha en één van de vijf jina's of transcendente boeddha's uit het Vajrayana boeddhisme. Hij heeft een positie in het midden van een mandala en maakt het gebaar van opperste wijsheid door de rechterwijsvinger in de linkervuist te houden terwijl de linkerduim naar boven wijst. Zijn symbolen zijn het wiel en de zon. Ook Mahavairochana.

Vaishnava

Sanskriet. 'Aanbidders van Vishnoe'. Sekte van diegenen die Vishnoe als de belangrijkste god beschouwen en waarvan men de volgelingen -meestal in India- kan herkennen aan een verlengd U-vormig teken op hun voorhoofd.

Vaishya

De derde van de vier belangrijke hindoestaanse kasten in India bestaande uit handelaars, landbouwers en herders. Ook Vaisya.

Vaisravana

Sanskriet. Beschermer van de noordelijke richting. In het Thais Phra Paisarop en Wetsuwan. Zie ook Kubera.

Vajiravudh (????????)

Thais. Naam van Rama VI. Ook Wachirawut.

Vajirunhis (?????????)

Zie Wajirunhit.

vajra

Sanskriet. 'Scepter, diamant of bliksemschicht'. Suggereert onverwoestbaarheid. In het Vajrayana boeddhisme is dit het belangrijkste symbool en vertegenwoordigt absolute waarheid. In het hindoeïsme wordt de bliksemschicht door verscheidene goden gehanteerd, waaronder Indra. In Thailand heeft de bliksemgod Mekala een bliksemschicht in de hand. In het Thais gekend onder de naam wachira.

Vajradhara

Sanskriet. 'Hanteerder van de vajra'. Een voorstelling van de Adi-Boeddha, gewoonlijk gekroond en met juwelen. In Nepal en Tibet wordt hij vertoond met zijn vrouwelijke tegenhangster en in de Khmer-kunst houdt hij een vajra en een bel met de handen gekruist vóór zijn borst.

Vajrapani

Sanskriet. 'Drager van de vajra'. Een bodhisattva in het Vajrayana boeddhisme. Hij draagt een vajra in de hand, soms in kombinatie met twee lotussen en een bel. In het Mahayana boeddhisme wordt hij door sommigen aanzien als Avalokitesvara.

vajrasana

Sanskriet. 'Diamanten troon'. Een asana in zowel de boeddhistische als hindoeïstische iconografie, waarbij de benen gebogen op elkaar liggen met de voeten rustend op het tegenovergestelde dijbeen, de voetzolen opwaarts.

Vajrasattva

Sanskriet. 'Iemand wiens essentie vajra is'. Godheid die in het Vajrayana boeddhisme het grondbeginsel is van onschuld en verlossing, en wiens rol gelijk is aan die van Vajradhara. In de Khmer-kunst houdt hij een vajra tegen zijn borst en een bel tegen zijn linkerheup.

Vajrayana

Sanskriet. 'Diamanten voertuig'. Een sekte van het Mahayana boeddhisme die ontstond in de 4de eeuw AD en belangrijk was in Noordoost-India, van waaruit het zich naar Nepal, Tibet en Oost-Azië verspreidde. Het stimuleerde hoog ontwikkelde rituele vereringspraktijken waarbij mantra's en mandala's werden gebruikt, yoga werd toegepast, en harmonie met de universele geest werd nagestreeft. Ook gekend als Mantrayana.

Valin

Koning der apen, de zoon van Indra, broer van Sugriva. Zijn gemalin is Tara en zijn zoon Angada.

Valmiki

Auteur van het Indische epos Ramayana, het 'Verhaal van Rama', dat meer dan 2.500 jaar geleden geschreven werd en zo'n 24.000 verzen bevat. MEER HIEROVER.

Vamana

Sanskriet. 'Dwerg'. Eén van de avatars van de god Vishnoe in de gedaante van een dwerg.

Vanaspati

Sanskriet. 'Heer van de jungle'. Een gedaante van Shiwa in de mythologie van het hindoeïsme. In Thailand gekend als Panaspati.

varaan

Naam van een meer dan twee meter lang tropisch reptiel met een ruwe huid, een gespleten tong en gekromde klauwen, behorende tot de familie varanus, waarvan er talrijke verschillende soorten bestaan. Het zijn ten volle carnivoren, die zich voornamelijk voeden met aas maar daarnaast ook met vis, krabben, insecten, weekdieren, eieren, slangen en zelfs soortgenoten en afval. Aangezien het koudbloedige dieren zijn dienen ze niet voortdurend brandstof te verbranden om hum lichaamstemperatuur op peil te houden, zoals warmbloedige dieren dat dienen te doen, waardoor ze doeltreffender gebruik kunnen maken van hun voedsel en dus minder dienen te eten. Ze komen algemeen voor in geheel Zuidoost-Azië en verblijven voornamelijk in de nabijheid van zowel zoet als zout en brak water. Het zijn uitstekende zwemmers die zich voortbewegen door golvende bewegingen te maken met hun staart, terwijl ze hun poten stil tegen het lijf houden. Een goede plaats om ze te observeren is nabij kanalen en, meer gerieflijk, in de vijvers van het Lumphini Park te Bangkok. In het Thais takuad en hia of tua ngun tua thong genoemd, naargelang de soort.

varada

Sanskriet. 'Verlenen van wensen'. Eén van de meest voorkomende moedra's in de hindoeïstische en boeddhistische iconografie, waarin de hand is uitgestoken met de open palm naar voren gericht en de vingers naar beneden wijzend. Het duidt op het uitdelen van gunsten en komt voor bij zowel gezeten als staande beelden, meestal met de linkerhand maar soms ook met de rechter.

varaha

Sanskriet. 'Beer' of 'mannetjesvarken'. Eén van de avatars van de god Vishnoe in de gedaante van een mannetjesvarken.

Vardhamana

Een tirthankara en de stichter van het jainisme die later de titel Mahavira kreeg. Hij werd geboren in een koninklijke familie, vermoedelijk in 599 VC, in dezelfde regio van Noord-India als de Boeddha. Hij reisde en predikte dertig jaar lang en stierf in 527 VC op 72-jarige leeftijd.

varman (?????)

Sanskriet-Khmer-Thai. 'Beschermd door'. Een titel gebruikt door verscheidene heersers, voornamelijk door Khmer-koningen.

varna

Sanskriet. 'Kaste of klasse'. Het kastestelsel of het systeem van de afgesloten sociale klassen in het hindoeïsme bestaande uit vier kasten. Dit zijn de Brahmanen, de geleerde klasse; Kshatriya, de koninklijke of krijgersklasse; Vaishya, de kaste van handeldrijvers; en Shudra, de kaste van landbouwers en de dienende klasse.

Varuna

De vedische god der wateren en beschermer van de westelijke richting. Zijn vahana of rijdier is de makara of de krokodil. Zijn gemalin is Varuni, ook gekend als Madira.

Vasudeva

Vader van Krishna.

Vasuki

Andere benaming voor Ananta, koning der slangen of naga's. Eveneens gekend als Shesha.

vat

Cambodjaans of Khmer-woord voor tempel. In het Thais wat.

Vayu

De vedische god van de wind of lucht en beschermer van de noordwestelijke richting. Zijn rijdier is de antilope. Het Thaise woord voor 'storm' (payu), alsook het Nederlandse woord 'waaien' zijn etymologisch verwant. Eveneens Wayu.

Veda (वेद)

Sanskriet. 'Kennis'. De term -meestal in het meervoud gebruikt- verwijst naar een verzameling van oude hymnen en verzen, heilig in het hindoeïsme en waarvan de vroegste geschreven werd tussen 1500 en 2000 VC. Volgens de Ariërs waren deze teksten goddelijk geopenbaard en hun cultuur was er volledig op gebasseerd. In totaal zijn er vier Veda's: Rig, Sama, Yajur, en Atharva.

Vedanga (???????)

Thais-Sanskriet. Zes verhandelingen in het Sanskriet over grammatica en rituelen.

Vedanta (???????)

Thais-Sanskriet. 'Het einde van de Veda', d.i. complete kennis. De term verwijst naar de fundamentele waarheid zoals uitgedrukt in de Veda's en in het licht van de leer zoals beschreven in de Upanishads, filosofische verhandelingen in het Sanskriet. Eén van de zes grote leerscholen van de hindoefilosofie.

Veda's

Zie Veda.

vedika

Sanskriet. Een balustrade rond een chaitya of een voorwerp van aanbidding.

Vegetarisch Festival

Zie thetsakaan kin jae.

verbindingsbalk

Horizontale balk die de lage uiteinden van de twee belangrijkste tegenover elkaar gelegen dakspanten met elkaar verbind en de basis vormt voor de dakkap of het gebint.

vergulde lakboomhars

Term voor de Thaise kunstvorm laai rod nahm, letterlijk een 'patroon gewassen met water'. Deze kunst bestaat uit vergulde dessins die verkregen worden door ze eerst uit te lijnen op een vlak van gepolijst lakboomhars. Vervolgens wordt het gedeelte dat later de achtergrond moet worden ingesmeerd met een werend produkt. Dan wordt het volledige oppervlak met een harsachtige stof bedekt, waaraan het nadien aangebrachte bladgoud zal blijven kleven. Vervolgens wordt het oppervlak zachtjes 'met water gewassen' waardoor de 'verweerder' wordt verwijderd terwijl het bladgoud blijft kleven op het ontwerp. Vergulde lakboomhars vindt vaak toepassing in de tempelarchitectuur en als versiering op meubilair, vnl. op geschriften kabinetten (fig.) waarin religieuze manuscripten worden bewaard.

Verlichting

De boeddhistische staat die men bereikt terwijl men nog op aarde leeft. De Boeddha bereikte deze gezeten onder een bodhiboom. Navolgelingen kunnen deze staat bereiken en verlossing van alle lijden en verdere wedergeboortes bekomen door het volgen van de Vier Edele Waarheden en het Achtvoudige Pad. Zie ook bodhi en nirvana.

verloren was

Een techniek gebruikt bij het gieten van brons. De techniek in de geïndianiseerde landen van Zuidoost-Azie is verschillend  aan die van China en het Westen.

Vessantara

Pali voor Wetsandorn.

Vessantara jataka

Zie Wetsandornchadok.

victoria amazona

Zie victoria regia.

victoria regia

Latijn. Tropische waterplant met reusachtige bladeren. Draagt soms witte bloemen die reeds na één tot twee etmalen vergaan. Ook victoria amazona. In het Thais bua victoria, maar omwille van haar vorm ook bua kradong genoemd, naar een platte ronde wan (fig.).

Victorie Monument

Zie Anusawarie Chai Samora Phum.

Vier Edele Waarheden

De grondbeginselen van het boeddhisme zoals verkondigt door de Boeddha. De Vier Edele Waarheden zijn ten eerste, het erkennen dat het lijden bestaat; ten tweede, dat het lijden ontstaat door het verlangen en zich vastklampen aan aangename dingen; ten derde, dat men na het ontdekken van de oorzaak van het lijden hieraan een einde kan stellen; en ten vierde, dat men dit kan doen door het volgen van het Achtvoudige Pad dat een einde stelt aan alle lijden.

Vier Ontmoetingen

De vier waarnemingen door prins Siddhartha waardoor hij zijn vorstelijk leven verliet en een asceet werd. In het Theravada boeddhisme zijn dit een oude man, een zieke, een dode, en een rondzwervend asceet, die bedelde zonder enige gehechtheid of haat en met innerlijke rust. Aangesproken door de kwaliteiten van deze monnik en de toestand van de overige drie ruilt Siddhartha zijn prinselijk leven uiteindelijk in voor een religieus leven. Vaak uitgebeeld in tempeldecoraties. Zie ook de Thaise benaming thevathut sie.

vihaan

Pali voor viharn.

vihara

Sanskriet voor viharn.

viharn (?????)

Thais. Een woord afgeleid van het Sanskriet woord vihara, in het Thais gewoonlijk viharn (wihaan) genoemd. Oorspronkelijk was het de verblijfplaats voor boeddhistische monniken. In een Thais tempelcomplex is het de tegenhanger van de bot, maar wordt onderscheiden doordat het niet omringd is door bai sema, markeerstenen die wel te zien zijn rondom een bot. Het is eveneens de hal waar soms boeddhabeelden worden bewaard. Ook vihaan gespeld.

Vijayanagara

Een machtig koninkrijk in midden Zuid-India in de 15de en 16de eeuw AD, met als hoofdstad Hampi. Eveneens een kunststijl uit die periode en regio.

viman (?????)

Thais. Een kasteel in de lucht. Verblijfplaats der engelen, paradijs. Uitspraak vimaan.

vimana

1. Sanskriet. Een strijdwagen of koets van de goden.

2. Sanskriet. In een toren verheven schrijn bij hindoeïstische tempels in Zuid-Indische stijl.

Vimanmek (????????)

Thais. 'Paradijs in de wolken'. Een drie verdiepingen tellend herenhuis in Europese stijl, volledig opgetrokken in teakhout, zonder gebruik te maken van spijkers. Het werd gebouwd in 1868 op het eiland Koh Si Chang, vóór de kust van Chonburi. In 1897 werd het het buitenverblijf van Rama V, na zijn terugkeer uit Europa. In 1901 werd het overgebracht naar Dusit in Bangkok, waar het de residentie was van koning Chulalongkorn, die er woonde tussen 1901 en 1906. In 1935 werd het gesloten maar in 1982 weer heropend als een museum door koningin Sirikit om het tweehonderdjarig jubileum van Bangkok te vieren.

Vinay (?????)

Sanskriet-Thais. Het canonieke orgaan of de kerkelijke leerstelling van regels over de monastieke discipline. Het bindt de Sangha en is beschreven in de Vinaya Pitaka of Vinay Pidok, het eerste deel van de Tripitaka. Zie ook Boeddhistische voorschriften.

Vinaya

Sanskriet voor Vinay.

virasana

Sanskriet. 'Houding van de held'. Een asana vaak gezien in de iconografie en waarin de rechtervoet rust op het linkerdijbeen, met de linkervoet onder de rechterdij.

Visakha (??????)

Zie Visakha Bucha.

Visakha Bucha (?????????)

Thais. De jaarlijkse herdenking van de Phrasoet (geboorte), Verlichting en het Parinippahn (heengaan) van de Boeddha. In de tempel wordt dit herdacht door een processie met kaarsen, het zingen van mantra's en het geven van preken. In Thailand is dit een nationale feestdag (Wan Visakha Bucha) en valt op de 15de dag van de wassende maan in de zesde maanmaand. Dit is gewoonlijk in de tweede helft van de maand mei. Ook kortweg Viskaha.

Vishnoe (विष्णु)

Eén van de hoofdgoden van het hindoeïsme, behoeder van het universum en tweede god in het hindoeïstische Trimurti of drie-godendom, waartoe ook Brahma en Shiwa behoren. Hij wordt vaak afgebeeld met vier armen, die een lotus, chakra, schelp en knuppel vasthouden (fig.), en zowel gezeten als rechtopstaand (fig.), of liggend op de slang Ananta drijvend op de kosmische zee (fig.). Hij is in negen verschillende vormen of avatara's  naar de aarde afgedaald om de vrede te herstellen en kwade machten te bedaren, namelijk als een vis, een mannetjesvarken, een schildpad, de man-leeuw Narasingha, de dwerg Vamana, Balarama, Ramachandra (fig.), Krishna en de Boeddha. Zijn tiende avatara moet nog komen. Zijn rijdier is de Garoeda. In Thailand Phra Witsanoe en Phra Narai genoemd. Hij heeft twee gemalinen: Bhumidevi en Lakshmi, die ontstond tijdens het omroeren van de Oceaan van Melk. In combinatie met Shiwa is hij gekend als Harihara (fig.). Bij een linga wordt Vishnoe voorgesteld als het achthoekige prisma-gedeelte (fig.).

Vishvantara

Sanskriet voor Wetsandorn.

visstaart-palm

Benaming voor een soort sierpalm met de Latijnse naam caryota mitis. Zowel de bloemen als de vruchten groeien in clusters en zijn te vergelijken met die van de arecapalm. De wortel wordt geneeskundig gebruikt en de zachte binnenkant wordt gegeten met een dipsaus, gewoonlijk nahm phrik, een chilisaus bereid van garnalenpasta. De benaming is afgeleid uit het Engels en verwijst naar het gebladerte dat de vorm heeft van een visstaart. In het Thais tao rahng.

vitarka

Sanskriet. Een moedra waarbij de Boeddha één of twee handen voor zich uithoudt met de palm naar voren gericht terwijl een circel wordt gevormd met de duim en wijsvinger. Deze moedra betekent 'uiteenzetting' en duidt evanals de dhammachakka-moedra (fig.), waarbij de Boeddha met twee handen een cirkel vormt, op onderwijs.

vliegend hert

Zie neushoornkever.

vliegeren

Een populaire bezigheid in het begin van het hete seizoen in Thailand is het oplaten van allerlei vliegers. Dit gebeurt zowel als vrijetijdsbesteding als in de vorm van wedstrijden of vliegergevechten. Een interessante vlieger is de zgn. 'zingende' toei-toei. In het Thais waw en chak waw.

vliegergevechten

Traditionele sportwedstrijd met twee teams waarbij men tracht elkaars vlieger in de lucht uit te schakelen door over een scheidslijn te trekken. Wedstrijden worden gespeeld met een kleine diamandvormige vrouwelijke vlieger (pak pao), tegen een grote vijfhoekige mannelijke vlieger van bijna twee meter lengte (chula), gewoonlijk in het begin van het hete seizoen. In Bangkok worden deze gehouden op Sanam Luang, het grote grasplein vóór het Koninklijk Paleis. Zie ook toei-toei.

Volkslied

Zie Phleng Chaht Thai.

votiefplaatje

Zie votiefplaquette.

votiefplaquette

Een religieus plaatje of plaquette gemaakt om een wens of gebed uit te drukken, of om de vervulling van een belofte te betuigen. Ook votiefplaatje en vergelijkbaar met een pata.